do góry
Pobieranie danych...

Wideoakademia księgowych i biur rachunkowych

drukuj pomniejsz czcionkę pomniejsz czcionkę powiększ czcionkę

Monitor Księgowego 5/2017, data dodania: 23.02.2017

Porada aktualna na dzień 20-10-2017

Jak po dniu bilansowym rozliczyć uregulowanie przez dłużnika należności, na którą został utworzony odpis aktualizujący

PROBLEM

Spółka w 2016 r. utworzyła 100% odpis aktualizujący na przeterminowaną należność od kontrahenta. Odpis aktualizujący obejmuje zarówno należność główną, jak i naliczone odsetki. W marcu 2017 r. (jeszcze przed sporządzeniem sprawozdania finansowego za 2016 r.) dłużnik dokonał częściowej spłaty należności. Czy częściowa spłata zobowiązania w marcu 2017 r. powinna być wykazana w księgach rachunkowych roku 2016 czy 2017? Czy otrzymując częściową spłatę należności, spółka może całkowicie wyksięgować utworzony odpis aktualizujący (dłużnik zapewnia, że za trzy miesiące spłaci resztę długu), czy też powinno nastąpić jedynie rozwiązanie odpisu do wysokości wpłaty? Czy wpłacona częściowo kwota powinna zmniejszyć należność główną, czy też spółka może w pierwszej kolejności zaliczyć tę kwotę na spłatę odsetek?

RADA

Faktyczny wpływ należności od dłużnika powinien zostać zaewidencjonowany w marcu 2017 r. W księgach rachunkowych roku 2016 zasadne jest jednak rozwiązanie (częściowe lub całkowite) posiadanego odpisu aktualizującego tę należność. Jeśli wpłacona kwota przez dłużnika związana jest z jednym roszczeniem (jedną fakturą), to jednostka może uznać, że pokryje z niej w pierwszej kolejności naliczone odsetki, a w dalszej kolejności należność główną. Szczegóły – w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

Ustawa o rachunkowości wskazuje (art. 35c uor), że przypadku ustania przyczyny, dla której dokonano wcześniej odpisu aktualizującego wartość należności, równowartość całości lub odpowiedniej części dokonanego odpisu aktualizującego należy zaliczyć odpowiednio do pozostałych przychodów operacyjnych lub przychodów finansowych. W rozpatrywanym przypadku informacja o częściowym ustaniu przyczyny utworzenia odpisu aktualizującego dociera do jednostki po dniu bilansowym. Informacja ta wpływa na stan posiadanej wiedzy dotyczącej dnia bilansowego i dlatego też należy skorygować stan wykazywanych należności na dzień bilansowy tak, by odzwierciedlał on realną ich wartość. Otrzymanie przed sporządzeniem sprawozdania finansowego za 2016 r. (tu w marcu 2017 r.) spłaty części należności objętej na dzień bilansowy odpisem aktualizującym będzie wiązało się zatem z:

● rozwiązaniem utworzonego odpisu aktualizującego należność (w całości lub części) w księgach 2016 r. oraz

● zaksięgowaniem faktycznego wpływu części należności w księgach rachunkowych 2017 r.

Częściowa spłata należności a możliwość całkowitego rozwiązania odpisu aktualizującego

Zasada ostrożności (określona w art. 7 ust. 1 uor) wymaga dokonywania co najmniej na dzień bilansowy aktualizacji wyceny należności, których ściągalność jest wątpliwa. Aktualizacja taka (której wyrazem jest odpis aktualizujący) musi każdorazowo uwzględniać stopień prawdopodobieństwa ich zapłaty (por. art. 35b ust. 1 pkt 3 uor). Zatem w przypadku odzyskania części należności, na którą utworzono 100% odpis aktualizujący, jednostka:

● może uznać, że nie wystąpią już trudności w spłacie także pozostałej części – w związku z czym można wyksięgować w całości utworzony wcześniej odpis aktualizujący jej wartość (patrz: przykład – wariant 1), lub

● może uznać, że pomimo częściowej spłaty nadal zachodzi ryzyko odzyskania pozostałej części – tym samym należy rozwiązać utworzony wcześniej odpis aktualizujący, ale jedynie w wysokości spłaconej części (patrz: przykład – wariant 2).

Częściowa spłata należności a kolejność zaliczania wpłaty od kontrahenta

Jeśli w umowie miedzy wierzycielem i dłużnikiem nie określono reguł dotyczących zaliczania wpłat (a tak jest najprawdopodobniej w rozpatrywanym przypadku), to należy postępować zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 451 Kodeksu cywilnego. Z uregulowania tego generalnie wynika, że gdy:

● wobec dłużnika istnieje jedno roszczenie (należność) związane z jedną fakturą – wówczas wpłata dłużnika w pierwszej kolejności może zostać przez wierzyciela zaliczona na pokrycie naliczonych odsetek, w dalszej kolejności na należność główną,

● wobec dłużnika istnieje wiele roszczeń (należności) wynikających z wielu faktur – wówczas wpłata należności od dłużnika zależy od tego, co dłużnik wskazał (lub nie) w tytule przelewu:

– jeśli wskazał w tytule przelewu numer faktury – wówczas można w pierwszej kolejności rozliczyć odsetki z tej faktury (i tylko z niej) w dalszej kolejności zaś pokryć należność główną wynikającą z tej faktury,

– jeśli nie wskazał w tytule przelewu numeru faktury – wówczas należy zaproponować dłużnikowi sposób rozliczenia wpłaty (poprzez wręczenie dłużnikowi pokwitowania z wskazanym sposobem rozliczenia wpłaty); gdy dłużnik się temu nie sprzeciwi i pokwitowanie przyjmie – wówczas zaproponowane rozliczenie wpłaty można uznać za obowiązujące. W przypadku gdy dłużnik odmawia przyjęcia pokwitowania ze wskazanym w nim przez wierzyciela sposobem zaliczenia wpłaty – dłużnik ma ponownie możliwość wskazania, na poczet którego długu wpłata ma zostać zaliczona,

– jeśli nie wskazał w tytule przelewu numeru faktury, a wierzyciel nie zaproponował dłużnikowi sposobu rozliczenia wpłaty – wówczas wpłatę zalicza się na poczet długu najdawniej wymagalnego (najstarszych faktur).

Wskazanych zasad nie stosuje się jednak, gdy jednostka uzyskuje wpłaty w postępowaniu egzekucyjnym lub upadłościowym (tu obowiązują reguły wynikające z przepisów prawa egzekucyjnego lub upadłościowego).

PRZYKŁAD

W księgach rachunkowych spółki istnieje na dzień bilansowy (31.12.2016 r.) odpis aktualizujący na 100% należności od kontrahenta w kwocie 19 500 zł (w tym naliczone odsetki w kwocie 1050 zł). W marcu 2017 r. – przed sporządzeniem sprawozdania za rok 2016 r. – jednostki porozumiały się, w związku z czym dłużnik dokonał spłaty części należności w kwocie 16 000 zł. Pozostała kwota (3500 zł) ma zostać uregulowana w czerwcu 2017 r.

Wariant 1 (jednostka uznała, że w stosunku do pozostałej części należności nie wystąpią trudności w spłacie – w związku z tym nastąpiło rozwiązanie całości odpisu aktualizującego w dacie 31 grudnia 2016 r.)

Ewidencja w księgach rachunkowych roku 2016

1. PK – rozwiązanie odpisu aktualizującego w części dotyczącej naliczonych odsetek

Wn konto 280 „Odpisy aktualizujące rozrachunki” 1 050 zł

Ma konto 750 „Przychody finansowe” 1 050 zł

2. PK – rozwiązanie odpisu aktualizującego w części dotyczącej należności głównej

Wn konto 280 „Odpisy aktualizujące rozrachunki” 18 450 zł

Ma konto 760 „Pozostałe przychody operacyjne” 18 450 zł

infoRgrafika

Na dzień bilansowy jednostka ma obowiązek wykazywania salda należności pomniejszonego o odpisy aktualizujące (por. art. 46 ust. 2 uor). Oznacza to, że w tym przypadku rozwiązanie odpisu aktualizującego skutkować będzie wykazaniem w bilansie aktywu, jakim jest należność w wysokości 19 500 zł.

Ewidencja w księgach roku 2017

1  WB – uregulowanie należności przez kontrahenta

Wn konto 131 „Bieżący rachunek bankowy” 16 000 zł

Ma konto 201 „Rozrachunki z odbiorcami” 16 000 zł

infoRgrafika

Wariant 2 (jednostka uznała, że pomimo spłaty części należności nadal istnieje duże prawdopodobieństwo, że dłużnik nie ureguluje pozostałej części należności – w związku z tym na dzień 31 grudnia 2016 r. dokonano jedynie częściowego rozwiązania odpisu aktualizującego)

Ewidencja w księgach rachunkowych roku 2016

1. PK – rozwiązanie odpisu aktualizującego w części dotyczącej naliczonych odsetek (jednostka zdecydowała, że wpłatę dokonaną przez dłużnika w pierwszej kolejności zaliczy na poczet spłaty naliczonych odsetek)

Wn konto 280 „Odpisy aktualizujące rozrachunki” 1 050 zł

Ma konto 750 „Przychody finansowe” 1 050 zł

2. PK – rozwiązanie części odpisu aktualizującego dotyczącej należności głównej (16 000 zł – 1050 zł)

Wn konto 280 „Odpisy aktualizujące rozrachunki” 14 950 zł

Ma konto 760 „Pozostałe przychody operacyjne” 14 950 zł

infoRgrafika

infoRgrafika

W wyniku częściowego rozwiązania odpisu aktualizującego, jednostka w bilansie wykaże należności od kontrahenta w wysokości 16 000 zł.

Ewidencja w księgach roku 2017

1. WB – uregulowanie należności przez kontrahenta

Wn konto 131 „Bieżący rachunek bankowy” 16 000 zł

Ma konto 201 „Rozrachunki z odbiorcami” 16 000 zł

infoRgrafika

PODSTAWA PRAWNA:

● art. 7 ust. 1, art. 35b ust. 1 pkt 3, art. 35c, art. 46 ust. 2 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości – j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 1047; ost.zm. Dz.U. z 2017 r. poz. 61

● art. 451 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 380; ost.zm. Dz.U. z 2016 r. poz. 2255

Irena Pazio

główna księgowa, praktyk, posiada certyfikat Ministra Finansów uprawniający do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych

 

Powiązane dokumenty